Werk je als zzp'er voor vaste opdrachtgevers, of huur je zelf regelmatig zelfstandigen in? Dan is 2026 het jaar waarin de Belastingdienst de teugels weer iets aantrekt. Niet zo streng als eerst gepland, maar ook niet meer helemaal vrijblijvend. Wat er precies verandert, en wat niet, lees je hieronder.
Wat schijnzelfstandigheid eigenlijk inhoudt
Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer iemand op papier als zzp'er factureert, maar in de praktijk werkt als een gewone werknemer: vaste uren, een vaste werkplek, geen eigen bedrijfsrisico en weinig ruimte om de opdracht op je eigen manier in te vullen. De Belastingdienst toetst dit aan criteria die grotendeels voortkomen uit rechtspraak, zoals de bekende Deliveroo-zaak over de arbeidsrelatie van pakketbezorgers. Die criteria zijn in 2026 niet veranderd. Wat wel verandert, is hoe actief de Belastingdienst ermee aan de slag gaat.
Twijfel je zelf over je tarief of positie als zelfstandige? Dan is het ook goed om te weten dat er sinds kort een wettelijk minimumtarief van 38 euro geldt voor zzp'ers, los van de discussie over schijnzelfstandigheid.
Dit verandert er per 1 januari 2026
Eind 2025 besloot het kabinet, na moties uit de Tweede Kamer, om de zogeheten zachte landing voor 2026 deels te verlengen. Dat betekent dat de Belastingdienst niet meteen hard ingrijpt zodra schijnzelfstandigheid wordt vastgesteld. Volgens MKB Servicedesk blijven verzuimboetes in 2026 achterwege. Nieuw is wel dat vergrijpboetes kunnen worden opgelegd, maar alleen bij bewezen opzet of grove schuld, bijvoorbeeld als een opdrachtgever waarschuwingen van de Belastingdienst gewoon negeert. MKB Servicedesk verwacht dat dit in de praktijk niet vaak zal voorkomen.
Naheffingen loonbelasting en premies waren al mogelijk sinds 1 januari 2025, en dat blijft zo. Volgens MKB Servicedesk kan een naheffing oplopen tot meer dan 30 procent van het bedrag dat eerder aan de zzp'er is uitbetaald. Komt daar een vergrijpboete bij, dan kan die nog eens 10 tot 100 procent van die naheffing bedragen, afhankelijk van hoe duidelijk de opzet of nalatigheid was. Over de jaren vóór 2025 kan de Belastingdienst niet naheffen. Het accountancykantoor Grant Thornton bevestigt het algemene beeld en noemt de naheffing vanaf 2025 nodig om aan Europese afspraken te voldoen.
Voor een opdrachtgever die structureel met meerdere zelfstandigen werkt, loopt dat risico snel op. Een paar jaar lang dezelfde groep zzp'ers inhuren tegen een vast maandbedrag, zonder dat er iets verandert aan hoe het werk wordt aangestuurd, is precies het scenario waarbij een boekenonderzoek financieel pijnlijk kan uitpakken.
Waarom de zachte landing nog niet voorbij is
Het kabinet wilde de zachte landing eigenlijk per 1 januari 2026 volledig laten vervallen, zodat schijnzelfstandigheid weer onder de normale handhavingsregels zou vallen. Door druk uit de Tweede Kamer is dat plan bijgesteld. Het gevolg is een tussenvorm: de Belastingdienst richt zich risicogericht op sectoren en situaties met de grootste kans op schijnzelfstandigheid, in plaats van op een hele sector tegelijk. De intermediaire sector, denk aan bemiddelingsbureaus tussen zzp'ers en opdrachtgevers, staat daarbij wel extra in de belangstelling.
Ook voor zzp'ers die juist profiteren van fiscale voordelen is dit relevant om te volgen: de zelfstandigenaftrek daalt in 2026 verder, en dat raakt dezelfde groep die nu ook met strengere controles te maken krijgt.
Hoe een controle in de praktijk verloopt
De Belastingdienst begint meestal met een verkennend bedrijfsbezoek. Daarbij wordt gekeken hoe een opdrachtgever met zzp'ers werkt, zonder dat er direct een naheffing volgt. Blijkt uit dat gesprek dat er wel degelijk sprake is van schijnzelfstandigheid, dan volgt een waarschuwing. Pas als een bedrijf daarna niets aan de werkwijze verandert, kan een boekenonderzoek volgen, en pas dan kan een naheffing met terugwerkende kracht worden opgelegd.
- Bedrijfsbezoek: een eerste, verkennend gesprek zonder directe gevolgen
- Waarschuwing: als er twijfel is over de arbeidsrelatie
- Boekenonderzoek: bij herhaalde of structurele schijnzelfstandigheid
- Naheffing: loonbelasting en premies over de periode vanaf 1 januari 2025
Los van de Belastingdienst lopen er ook civiel- en arbeidsrechtelijke risico's. Een zzp'er die achteraf als werknemer wordt aangemerkt, kan met terugwerkende kracht aanspraak maken op pensioenopbouw, cao-rechten of het minimumloon. Dat risico bestond al langer en verandert door de regels van 2026 niet.
Zo bereid je je voor op het einde van de zachte landing in 2027
Vanaf 1 januari 2027 vervalt de zachte landing volledig. Dan gelden de gewone regels weer, inclusief verzuimboetes bij fouten in de arbeidsrelatie. Wie nu als opdrachtgever met zelfstandigen werkt, doet er goed aan om opdrachten zorgvuldig vast te leggen: duidelijke afspraken over zelfstandigheid, eigen bedrijfsrisico en vrijheid in de uitvoering van het werk. Dat is precies waar de Belastingdienst bij een bedrijfsbezoek naar vraagt.
Voor zzp'ers zelf is het slim om je uurtarief en je positie als zelfstandige scherp te houden. Niet alleen met het oog op de verschillen in uurtarief die tussen zzp'ers bestaan, maar ook omdat een laag tarief in combinatie met vaste uren bij één opdrachtgever precies het soort situatie is waar de Belastingdienst naar kijkt. Twee jaar na elkaar dezelfde vaste opdrachtgever, dezelfde uren en geen ander bedrijfsrisico: dat is het patroon dat opvalt. Wie dat patroon herkent, heeft nog tot 2027 de tijd om de werkwijze aan te passen voordat de gewone regels weer volledig gelden.