Elk jaar op 1 januari maakt de Belastingdienst een foto van je vermogen. Die ene datum, de peildatum, bepaalt hoeveel je in box 3 betaalt over je spaargeld en beleggingen. Toch regelen de meeste mensen pas iets in februari, als de aangifte eraan komt en het te laat is. Terwijl je met een paar simpele stappen vóór de jaarwisseling honderden euro's kunt besparen, zonder dat je een cent minder spaargeld overhoudt.
Waarom de peildatum van 1 januari zo belangrijk is
In 2026 mag je als alleenstaande 59.357 euro aan vermogen bezitten zonder daar belasting over te betalen, met een fiscaal partner is dat samen 118.714 euro. Alles daarboven valt in box 3, waar de Belastingdienst rekent met een fictief rendement: 1,28 procent voor spaargeld en maar liefst 6 procent voor beleggingen en overige bezittingen. Over dat forfaitaire rendement betaal je 36 procent belasting. Wil je meer weten over hoeveel je precies belastingvrij mag hebben? Dat rekenen we hier stap voor stap voor.
Het punt is: alleen je vermogen op 1 januari telt. Wat je op 2 januari doet, maakt voor dat belastingjaar niks meer uit. Daarom is september en oktober precies het moment om je positie op orde te brengen, ruim voordat de drukte van december begint.
Verdeel je vermogen slim tussen partners
Heb je een fiscaal partner, dan mag je de gezamenlijke bezittingen en schulden vrij verdelen in de aangifte, in elke verhouding die jullie willen. Dat is geen trucje, het staat gewoon in de aangifte inkomstenbelasting. Bij een gezamenlijk vermogen van 200.000 euro dat volledig op naam van één partner staat, is 140.643 euro belastbaar. Verdeel je het gelijk, dan wordt dat per persoon 40.643 euro, samen ruim 40 procent minder belastbaar vermogen.
Check dus voor de jaarwisseling op wiens naam je spaarrekeningen en beleggingsportefeuilles staan, en pas de verdeling in de belastingaangifte aan. Overweeg je ook nog wat je met de rente doet? In dit artikel zetten we de actierentes van dit moment op een rij.
Schenken verlaagt je grondslag direct
Een schenking aan je kind vermindert je eigen vermogen op de peildatum, en dus je box 3-grondslag. In 2026 mag je 6.908 euro per kind belastingvrij schenken, zonder dat er een aangifte schenkbelasting nodig is. Ben je van plan om je kind op termijn toch al te helpen met een studie of de aankoop van een huis, dan is dit een moment waarop schenken twee keer loont: je kind heeft er nu iets aan, en jij betaalt volgend jaar minder belasting.
Let wel op de regels: schenk je meer dan de jaarlijkse vrijstelling, dan moet de ontvanger daar wel aangifte van doen. En sinds 2026 telt een schenking binnen 180 dagen voor overlijden mee bij de erfenis, dus dit is geen manier om erfbelasting te omzeilen.
Aflossen werkt in je voordeel, mits je het op tijd doet
Heb je spaargeld dat toch al voor de hypotheek bestemd is? Los je vóór 1 januari extra af, dan verlaagt dat direct je vermogen op de peildatum. Je betaalt zo minder box 3-belasting én je bespaart op de hypotheekrente die je anders nog maandenlang had betaald. Twijfel je juist of sparen of beleggen slimmer is met wat je overhoudt? Wij zetten de twee opties tegen elkaar af.
Houd er wel rekening mee dat vervroegd aflossen soms een boeterente kost als je meer aflost dan het jaarlijks toegestane percentage. Bel eerst je hypotheekverstrekker voordat je een bedrag overmaakt.
Pas op met peildatumarbitrage
Er is één valkuil waar je ver van weg moet blijven: rond de jaarwisseling tijdelijk je beleggingen verkopen, het geld een paar weken op een spaarrekening parkeren omdat spaargeld een lager fictief rendement kent, en na 1 januari weer terugkopen. Dat heet peildatumarbitrage, en de Belastingdienst mag dit corrigeren als het overduidelijk alleen bedoeld is om belasting te ontwijken. Volgens de Belastingdienst geldt dit vooral als je vermogen vlak vóór de peildatum omzet en er kort na 1 januari weer in terugstapt.
Het verschil met de tips hierboven is simpel: partnerverdeling, schenken en aflossen zijn permanente keuzes die je vermogen echt veranderen. Tijdelijk schuiven met geld om een fictie op te tuigen is dat niet, en daar loop je risico mee.
Wat je deze maand al kunt regelen
Wacht niet tot december. Zet nu op een rijtje hoeveel vermogen je en je eventuele partner samen hebben, kijk of de verdeling optimaal is, en bepaal of een schenking of extra aflossing dit jaar zinvol is. Een half uur rekenwerk in september kan je in mei, als de definitieve aanslag binnenkomt, zomaar een paar honderd euro schelen. En dat is geld dat je net zo goed gewoon op je eigen rekening houdt.